تحلیل سیاست‌گذاری علم و فناوری در جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشجوی دکتری رشته سیاست گذاری عمومی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده
سیاست‌گذاری علم و فناوری از مهم‌ترین عرصه‌های سیاست‌گذاری عمومی برای دستیابی به پیشرفت علمی، اقتصادی و اجتماعی است. در جمهوری اسلامی ایران، علم و فناوری جایگاه ویژه‌ای در اسناد بالادستی، به‌ویژه بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، دارد. مسئله اصلی پژوهش حاضر، چگونگی تبیین جهت‌گیری‌های سیاست‌گذاری علم و فناوری در بیانیه گام دوم انقلاب و شناسایی الزامات سیاستی ناشی از آن است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل اسنادی انجام شده است. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه «نظام ملی نوآوری» استوار است و مؤلفه‌های این نظریه به‌عنوان چارچوب تحلیلی برای بررسی جهت‌گیری‌های علم، فناوری و نوآوری در بیانیه گام دوم و اسناد مرتبط به کار گرفته شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بیانیه گام دوم در زمینه‌هایی همچون توسعه علم و پژوهش، تقویت سرمایه انسانی، توسعه فناوری، حمایت از ظرفیت‌های نوآورانه و حرکت به سوی اقتصاد دانش‌بنیان، ظرفیت‌های مهمی برای جهت‌دهی به سیاست‌گذاری علم و فناوری فراهم می‌کند. با این حال، تحقق این ظرفیت‌ها مستلزم تقویت ارتباط میان بازیگران نظام علم و فناوری، افزایش هماهنگی نهادی، توسعه سازوکارهای انتقال و تجاری‌سازی دانش، تقویت یادگیری و تعامل میان دانشگاه، دولت و بخش تولید و ایجاد انسجام در سیاست‌گذاری علم، فناوری و نوآوری است. بر این اساس، پژوهش نتیجه می‌گیرد که تحقق جهت‌گیری‌های علمی و فناورانه بیانیه گام دوم نیازمند گذار از سیاست‌گذاری پراکنده و بخشی به سوی سیاست‌گذاری نظام‌مند، تعاملی و مبتنی بر پیوند میان بازیگران نظام ملی نوآوری است.

کلیدواژه‌ها